Kırık yedek parçanın ölçüsünü doğru almak

Çamaşır makinesinin kapak mandalı, bir dolabın rafı taşıyan pimi ya da bir oyuncağın tırnağı kırıldı. Yenisi satılmıyor ya da yalnız bütün bir parça grubuyla satılıyor. 3D baskıyla yenisini yaptırmak mümkün; ama baskı, elinizdeki ölçü kadar doğrudur. Yarım milimetre yanlış alınmış bir delik çapı, parçanın yerine oturmaması demektir.

Kısa yanıt: kırık parçaları bir araya getirin, kumpasla dış ölçüleri, delikleri, geçme yerlerini ve parçanın oturduğu yuvayı ayrı ayrı ölçün, her ölçüyü birkaç kez alıp yazın. Modeli bu ölçülerden siz ya da çizim yapabilen biri hazırlar. Dosya tarafındaki diğer konular için tasarım ve dosya rehberine bakabilirsiniz.

Neden ölçü alırken hata yapılır?

Ölçü hatası çoğu zaman cetvelden değil, neyin ölçüldüğünden doğar. En sık görülen nedenler şunlardır:

• Kırık parça kendi ölçüsünü kaybetmiştir. Kırılma sırasında plastik esner, uçlar ufalanır, parçalar tam yerine oturmaz. Kırık parçayı olduğu gibi ölçmek, eksik ya da şişmiş bir ölçü verir.
• Yanlış yüzey ölçülmüştür. Bir pimin geçtiği deliği ölçmek yerine pimi ölçmek ya da tersi, geçme ölçüsünü kaçırır. Asıl önemli olan, yeni parçanın değeceği karşı yüzeydir.
• Aşınma hesaba katılmamıştır. Yıllarca çalışmış bir parçanın sürtünen yüzeyi incelmiştir. Yalnız aşınmış yeri ölçmek, yeni parçayı da gevşek yapar.
• Baskının kendi sapması unutulmuştur. Prusa, iyi kurulmuş bir Original Prusa yazıcının kendi testlerinde Z ekseninde 0,1 mm, X ve Y ekseninde 0,3 mm hassasiyetle bastığını yazıyor ve malzemenin soğurken büzülebileceğini ekliyor. Yani sıfır boşlukla çizilmiş iki parça baskıdan sonra birbirine geçmeyebilir.
• Fotoğraftan ölçü tahmini yapılmıştır. Ölçeği olmayan bir fotoğraf, parçanın büyüklüğünü söylemez; açı ve mercek de oranları bozar.

Adım adım çözüm

1. Kırık parçaları temizleyip bir araya getirin. Parçaları yağ ve tozdan arındırın, kırık yüzeyleri birbirine oturtun ve bant ya da hızlı yapıştırıcıyla geçici olarak sabitleyin. Kırık çizgisinde ufalanmış yerleri ölçüye katmayın; o bölgede ölçüyü parçanın sağlam tarafından alın.
2. Önce parçanın kaba bir çizimini kâğıda yapın. Üstten, yandan ve önden basit birer görünüş çizin. Her ölçüyü bu çizimin üzerine yazacaksınız; böylece hangi sayının hangi kenara ait olduğu karışmaz. Ölçüleri milimetre olarak yazın.
3. Dış ölçüleri kumpasın dış çeneleriyle alın. Uzunluk, genişlik, yükseklik ve et kalınlığını ölçün. Kumpası parçaya dik tutun, çeneleri bastırmadan değdirin; plastik ezilebilir. Her ölçüyü en az iki üç kez alın, farklı çıkanı yeniden ölçün.
4. Delikleri ve iç ölçüleri iç çenelerle ölçün. Delik çapını birkaç farklı açıdan ölçün; aşınmış delik oval olabilir. Deliğin derinliğini kumpasın derinlik çubuğuyla alın. Deliğin merkezinin kenara ve öteki deliklere uzaklığını da yazın; parçanın yerine oturması çoğu zaman bu mesafelere bağlıdır.
5. Geçme ölçüsünü karşı parçadan alın. Yeni parça bir mile geçecekse mili, bir yuvaya oturacaksa yuvayı ölçün. Vida geçecek delik için vidanın dış çapını, tırnağın kilitleneceği yer için karşı taraftaki çıkıntıyı ölçün. Bu ölçü, kırık parçanın kendisinden daha güvenilirdir.
6. Aşınmış yüzeyleri ayrı not edin. Sürtünen ya da dönen bir yüzey incelmişse hem aşınmış hem sağlam bölgeyi ölçüp ikisini de yazın. Modeli hazırlayan kişi sağlam ölçüyü esas alır.
7. Fotoğraf çekecekseniz yanına ölçek koyun. Parçayı düz bir zemine koyun, yanına aynı düzlemde bir cetvel yerleştirin ve fotoğrafı tam üstten, parçaya dik çekin. Bu fotoğraf ölçünün yerine geçmez; modeli hazırlayan kişinin çiziminizi doğru okumasına yardım eder.
8. Modeli ölçülerden hazırlatın. Bir çizim programı kullanabiliyorsanız modeli siz çizin; kullanamıyorsanız çizim yapabilen birinden destek alın. Burada modelleme hizmeti verilmiyor; talep, hazır bir model dosyasıyla açılır. Birbirine geçen yüzeylerde boşluk payı bırakılmalıdır: Prusa’nın modelleme rehberi hareketli parçalar için başlangıç değeri olarak en az 0,3 mm öneriyor ve doğru değerin parçaya, yöne, malzemeye ve ayarlara göre değiştiğini yazıyor.
9. Dosyayı STL, 3MF ya da OBJ olarak kaydedin. STEP ya da IGES dosyası kabul edilmez; çizim programınızdan STL ya da 3MF olarak dışa aktarın. OBJ biçiminde ölçek bilgisi yoktur ve milimetre varsayılır. Biçimlerin farkı için STL, 3MF ve OBJ yazısına bakabilirsiniz.

İpuçları

• Ölçü listesini talebin notuna yazın. Kritik ölçüleri, yani delik çapını, geçme ölçüsünü ve et kalınlığını notta tekrar edin. Üretici modeli bastıktan sonra hangi ölçünün önemli olduğunu bu nottan anlar.
• Önce küçük bir deneme parçası düşünün. Yalnız geçme bölgesini içeren küçük bir kesit bastırmak, bütün parçayı bastırmadan önce boşluk payını sınamanın ucuz yoludur. Prusa’nın modelleme rehberi de tasarım sırasında boşlukları ve geometriyi ayarlamaya hazırlıklı olmayı öğütlüyor.
• Parçanın nasıl kırıldığına bakın. Prusa’ya göre baskı yönü parçanın görsel ve mekanik özelliklerini etkiler; ince bir tırnak ya da pim katmanlar boyunca ayrılarak kırılabilir. Parçanın nereden ve hangi yönde kırıldığını notta belirtmek, üreticinin parçayı tablaya yerleştirirken bunu hesaba katmasına yardım eder.
• Ölçü tutmazsa nedenini ayırın. Basılan parça çizimden küçük çıktıysa sorun ölçünüzde değil baskının büzülmesinde olabilir; bunun için boyutsal hassasiyet yazısına bakın. Parça bin kat küçük açılıyorsa birim karışmıştır: model çok küçük açıldı.
• Fotoğraftan model yolunun sınırını bilin. Fotoğraf yüklediğinizde fotoğraf yurt dışındaki bir yapay zekâ servisine gönderilip bir model üretilir. Bu model biçim fikri verir ama ölçüsü sizin parçanızla aynı olmaz. Bir yuvaya oturması gereken yedek parça için ölçüden çizilmiş model gerekir.

Ölçerken kontrol listesi

Ölçü	Neyle	Neye dikkat
Dış boyut	Kumpas dış çeneleri	Kırık uçtan değil sağlam yerden
Et kalınlığı	Kumpas dış çeneleri	Birkaç noktadan ölçün
Delik çapı	Kumpas iç çeneleri	Farklı açılardan, oval olabilir
Delik derinliği	Derinlik çubuğu	Dibe dik değdirin
Delik konumu	Kumpas	Merkezden kenara ve deliğe mesafe
Geçme ölçüsü	Karşı parça	Mil, yuva, vida, tırnak

Ölçü listesini nasıl yazmalı?

Modeli hazırlayacak kişi parçayı elinde tutmayabilir; bu yüzden ölçü listesi kendi başına okunabilir olmalıdır. Her ölçüye kısa bir ad verin ve çizimdeki yerini aynı adla işaretleyin: “A: toplam uzunluk”, “B: vida deliği çapı”, “C: delik merkezinin sol kenara uzaklığı” gibi. Aynı ölçüyü birkaç kez aldıysanız hepsini yazın; farklı çıkan değerler, parçanın aşındığı ya da eğrildiği yeri gösterir.

Her ölçünün yanına, o ölçünün ne kadar önemli olduğunu da not edin. Bir kapağın dış genişliğinde küçük bir fark görünüşü etkiler ama parçanın çalışmasını bozmaz; bir milin geçeceği deliğin çapındaki aynı fark ise parçayı kullanılamaz hâle getirebilir. Prusa’nın modelleme rehberi boşluk payını etkileyen etkenler arasında parçanın boyutunu, yatay ya da dikey yönünü, birbirine geçen yüzeylerin geometrisini, kalibrasyonu, ayarları ve malzemeyi sayıyor. Bu yüzden “bu delik bir mile sıkı geçmeli” ya da “bu tırnak rahat kilitlenmeli” gibi işlevi anlatan bir cümle, tek başına bir sayıdan daha çok bilgi verir.

Güvenlik notu

Isıya, yüke ya da elektriğe maruz kalan bir parçanın baskıyla yenilenmesi önerilmez; bu tür parçalar için cihazın üreticisine ya da bir uzmana danışın. Fren, taşıyıcı ya da yük tutan parçalar, gaz ve elektrik tesisatı parçaları gibi güvenlik açısından kritik parçalar bu yolla yaptırılmaz.

Ölçüleriniz hazır ve modeliniz STL, 3MF ya da OBJ olarak kaydedildiyse teklif alın: dosyanızı yükleyin, ölçü listenizi talebin notuna yazın; uygun üreticiler teklif verir, siz seçip ödersiniz ve parça kargoyla gelir.